410 urodziny
Jana Heweliusza

Czy można prowadzić browar, a na jego dachu obserwować niebo? Hodować cytryny i budować lunety? Zasiadać w radzie miasta i pisać wielkie dzieła astronomiczne? Jan Heweliusz udowodnił, że tak. Skala jego zainteresowań jest imponująca, choć najbardziej zapisał się w historii jako astronom.

410 urodzinyJana Heweliusza
STYCZEŃ 2021
Poznajcie Heweliusza

Czy można prowadzić browar, a na jego dachu obserwować niebo? Hodować cytryny i budować lunety? Zasiadać w radzie miasta i pisać wielkie dzieła astronomiczne? Jan Heweliusz udowodnił, że tak. Skala jego zainteresowań jest imponująca, choć najbardziej zapisał się w historii jako astronom.

410 urodzinyJana Heweliusza
LUTY 2021
Poznajcie Heweliusza

Czy można prowadzić browar, a na jego dachu obserwować niebo? Hodować cytryny i budować lunety? Zasiadać w radzie miasta i pisać wielkie dzieła astronomiczne? Jan Heweliusz udowodnił, że tak. Skala jego zainteresowań jest imponująca, choć najbardziej zapisał się w historii jako astronom.

410 urodzinyJana Heweliusza
MARZEC 2021
Heweliusz - naukowiec

W marcu poznamy Heweliusza od strony nauk matematycznych. Bogaty ojciec zapewnił Heweliuszowi wszechstronne wykształcenie. Z astronomią zapoznał go Piotr Krüger, jeden z najwybitniejszych matematyków gdańskich, znany astronom, profesor Gimnazjum Akademickiego.

410 urodzinyJana Heweliusza
KWIECIEŃ 2021
Astronomka Elżbieta Koopman-Heweliusz

Heweliusz miał wielu asystentów, lecz dopiero jego druga żona Elżbieta okazała się najcenniejszą współpracownicą i najbardziej skrupulatną obserwatorką nieba. Kwiecień na cześć wybitnej gdańszczanki, w programie Hevelianum jest miesiącem kobiet! Poznajcie Elżbietę Koppman-Heweliusz, wybitną astronomkę, która współpracowała z mężem, a po jego śmierci dokończyła i wydała ich wspólne dzieło, Prodromus astronomiae.

410 urodzinyJana Heweliusza
MAJ 2021
Heweliusz - artysta

Heweliusz był człowiekiem wielu talentów, między innym sam wykonywał ryciny do swoich dzieł czy bogato ozdabiał swoje przyrządy astronomiczne.

410 urodzinyJana Heweliusza
CZERWIEC 2021
Heweliusz - browarnik

Jan Heweliusz, znany gdański browarnik. Warzył m.in. słynny gdański specjał – piwo jopejskie – rodzaj gęstego, pożywnego syropu piwnego ceniony za swoje właściwości zdrowotne. Rodzinnym browarem pomagała mu zarządzać pierwsza żona – Katarzyna. Udzielał się w cechu browarników i radzie miejskiej.

410 urodzinyJana Heweliusza
LIPIEC 2021
Heweliusz - astronom

Heweliusz stworzył obserwatorium na dachach swoich trzech kamienic przy ul. Korzennej, budując na nich taras o wymiarach około 14 na 7 metrów. Zgromadził w nim tyle instrumentów, że wkrótce zasłynęło ono jako jedno z najlepiej wyposażonych w Europie. Odwiedzali je uczeni oraz królowie – Jan Kazimierz i Jan III Sobieski. Temu ostatniemu, z okazji elekcji, Heweliusz wysłał wyhodowane przez siebie… cytryny.

410 urodzinyJana Heweliusza
SIERPIEŃ 2021
Heweliusz - astronom

Heweliusz stworzył obserwatorium na dachach swoich trzech kamienic przy ul. Korzennej, budując na nich taras o wymiarach około 14 na 7 metrów. Zgromadził w nim tyle instrumentów, że wkrótce zasłynęło ono jako jedno z najlepiej wyposażonych w Europie. Odwiedzali je uczeni oraz królowie – Jan Kazimierz i Jan III Sobieski. Temu ostatniemu, z okazji elekcji, Heweliusz wysłał wyhodowane przez siebie… cytryny.

410 urodzinyJana Heweliusza
WRZESIEŃ 2021
Heweliusz - konstruktor

Heweliusz jako świetny konstruktor zazwyczaj sam budował swoje instrumenty astronomiczne i ozdabiał je, a do lunet sam szlifował soczewki. Liczne kwadranty, sekstanty i oktanty do pomiarów kątowych były bardzo precyzyjnie wykonane, co budziło podziw i czasem niedowierzanie wśród astronomów.

 

410 urodzinyJana Heweliusza
PAŹDZIERNIK 2021
Heweliusz - obserwator kosmosu

Jan Heweliusz był niezwykle pracowitym i dokładnym obserwatorem, wykonał aż kilkadziesiąt tysięcy obserwacji różnych ciał niebieskich. Ich wyniki wydał w kilkunastu księgach, m.in. „Selenographie”, która drobiazgowo opisywała powierzchnię Księżyca czy „Machina coelestis”, jedno z najważniejszych podręczników o wszechświecie w historii ludzkości.

410 urodzinyJana Heweliusza
LISTOPAD 2021
Heweliusz - rajca miejski i dyplomata

Heweliusz udzielał się w radzie miejskiej. Mając czterdzieści lat, został dożywotnim rajcą Gdańska. Równolegle cały czas zajmował się astronomią.

410 urodzinyJana Heweliusza
GRUDZIEŃ 2021
Heweliusz - konstruktor

Heweliusz jako świetny konstruktor zazwyczaj sam budował swoje instrumenty astronomiczne i ozdabiał je, a do lunet sam szlifował soczewki. Liczne kwadranty, sekstanty i oktanty do pomiarów kątowych były bardzo precyzyjnie wykonane, co budziło podziw i czasem niedowierzanie wśród astronomów.

410 urodzinyJana Heweliusza

Wydarzenia

Zajrzyjcie do poterny (tunelu) w Hevelianum, która mieści się przy majdanie, głównym placu Góry Gradowej. W poternie jest sala w której znajdziecie wystawę „Zodiak Heweliusza”.

 

Zodiak jest pasem nieba, rozciągającym się po obu stronach ekliptyki (pozornej drogi Słońca na tle gwiazd w ciągu roku).  Poruszają się po nim Słońce, Księżyc i  planety. Już w starożytności został podzielony na 12 równych części, które pierwotnie pokrywały się z odpowiadającymi im gwiazdozbiorami i to właśnie od nich pochodzą nazwy znaków zodiaku.

 

W latach dwudziestych ubiegłego wieku, na mocy uchwały Międzynarodowej Unii Astronomicznej, cała sfera niebieska została podzielona w inny sposób, w wyniku czego na ekliptyce pojawił się trzynasty zodiak – Wężownik.

 

Każdy z nas ma taki znak zodiaku, na tle którego, w dniu naszych urodzin znajdowało się Słońce. Czy na pewno znasz swój znak zodiaku?

 

Zapraszamy w podróż po ekliptyce widzianej oczami Jana Heweliusza: „Firmamentum Sobiescianum sive Uranographia”, dzieła wydanego po śmierci astronoma w 1690 roku przez jego żonę, Elżbietę Koopman-Heweliusz, dedykowanego królowi Janowi III Sobieskiemu.

 

Wstęp bezpłatny
Godziny otwarcia:
wt.-pt.: 8.00-16.00
sob.-niedz.: 10.00-18:00

Byk

według horoskopu: 21 IV – 20 V

według astronomów: 15 V – 21 VI

Według mitologii: W kulturze egipskiej Byka kojarzono z Ozyrysem, mity greckie mówią o Zeusie, a Rzymianie widzieli w nim Bachusa – boga wina.

 

Gwiazdozbiór stanowi prawdziwą ozdobę zimowego nieba. Na jego obszarze znajdują się Plejady – najsłynniejsza ze wszystkich gromada składająca się z setek gwiazd, oraz Hiady – pięknej gromady, której najjaśniejsze gwiazdy tworzą wyraźny kształt litery V, stanowiący pysk Byka. Dodatkową gratką dla miłośników nocnego nieba jest mgławica M1, znana jako Krab, która jest pozostałością po wybuchu supernowej z 1054 r.

 

Bliźnięta

według horoskopu: 21 V – 21 VI

według astronomów: 22 VI – 20 VII

Według mitologii: Polluks i Kastor – dwie najjaśniejsze gwiazdy konstelacji Bliźniąt, niemal we wszystkich kulturach są utożsamiane z parą ziemskich istot: w Egipcie były to kiełkujące rośliny, w kulturze fenickiej koziołki, według mitologii rzymskiej legendarni założyciele Rzymu (bracia Remus i Romulus), a dla Greków – bracia z wyprawy po Złote Runo.

 

Bliźnięta górują na styczniowym niebie i zawierają widoczną gołym okiem gromadę otwartą M 35.

 

Rak

według horoskopu: 22 VI – 22 VII

według astronomów: 21 VII – 10 VIII

Według mitologii: W starożytności gwiazdozbiór Raka wyznaczał położenie Słońca w chwili przesilenia letniego, w związku z czym w wielu kulturach uznawany jest za symbol życia
i płodności. Według mitologii greckiej jest to krab, który próbował uszczypnąć Heraklesa
w palec u nogi, gdy heros walczył z Hydrą.

 

Rak jest najmniej wyrazistym spośród wszystkich gwiazdozbiorów zodiakalnych, jego najciekawszym obiektem jest gromada M 44, zwana Żłobkiem. Rak góruje na północnym niebie na przełomie stycznia i lutego.

 

Lew

według horoskopu: 23 VII – 23 VIII

według astronomów: 11 VIII – 16 IX

Według mitologii: Od początków cywilizacji Lwa kojarzono ze Słońcem. Egipcjanie łączyli go dodatkowo z Nilem, który wylewał w porze letniej, gdy Słońce znajdowało się na obszarze tej konstelacji. Postać jest również identyfikowana z lwem z Nemei, z którym zmierzył się Herakles, podczas wykonywania jednej ze swoich słynnych dwunastu prac.

 

Gwiazdozbiór Lwa znajduje się na południe od Wielkiego Wozu, góruje na początku marca
i jest bogaty w galaktyki, a jego najjaśniejsza gwiazda, Regulus, jest pierwszą z czterech Gwiazd Królewskich (czyli „strażników nieba” dla ludów Mezopotamii), które dzielą ekliptykę na cztery części – pory roku.

 

Panna

według horoskopu: 24 VIII – 22 IX

według astronomów:  17 IX – 31 X

Według mitologii: Wiele opisów Panny pochodzi  z jeszcze z czasów babilońskich. Konstelacji tej zawsze przypisywano postać żeńską. Babilończycy widzieli w niej boginię Isztar, w kulturze egipskiej była to Izyda, a później stała się saską Eostre, której kult dał początek angielskiej Wielkanocy.

 

Panna jest największym gwiazdozbiorem zodiakalnym i drugim największym spośród wszystkich na niebie. Należy jej szukać w wiosenne i wczesnoletnie wieczory.
W gwiazdozbiorze aktualnie znajduje się „punkt Wagi”, czyli równonocy jesiennej. Jednym
z najciekawszych obiektów należących do Panny jest galaktyka M 104, znana lepiej jako Sombrero.

 

Waga

według horoskopu: 23 IX – 23 X

według astronomów: 1 XI – 23 XI

Według mitologii: Waga symbolizuje przede wszystkim równy czas trwania dnia i nocy podczas równonocy jesiennej – dwa tysiące lat temu Słońce, przechodząc przez ten gwiazdozbiór, sygnalizowało nadejście jesieni. Według rzymskiej mitologii jest to waga sprawiedliwości, trzymana przez boginię Astraję, a dla Greków stanowi ona atrybut Temidy.

 

Gwiazdozbiór widać ze wszystkich szerokości geograficznych poza obszarem Arktyki, a na naszym niebie góruje na początku maja.

 

Skorpion

według horoskopu: 24 X – 22 XI

według astronomów: 24 XI – 29 XI

Według mitologii: Zgodnie z greckim mitem, bogini Gaja posłała Skorpiona, aby zabić dzielnego Oriona, którego później do życia przywrócił uzdrowiciel Eskulap. Gdy gwiazdozbiór Skorpiona zaczyna wschodzić, pokonany Orion zachodzi. Jednak historia ta się nie kończy. Wkrótce zachodzi też Skorpion, którego Eskulap pod postacią Wężownika wdeptuje
w Ziemię, po czym uzdrawia Oriona, który ponownie wschodzi kolejnej zimy, całkowicie uzdrowiony.

 

Skorpion należy do południowej półkuli. Z Polski widoczny jest tylko częściowo, gdy góruje na czerwcowym niebie. Słońce wędruje przez tę konstelację przez niecały tydzień.

 

Strzelec

według horoskopu: 23 XI – 21 XII

według astronomów: 19 XII – 19 I

Według mitologii: Strzelec jest centaurem – pół człowiekiem, pół koniem, który wypuszcza strzałę w kierunku Skorpiona. Jest myśliwym, którego wiązano z bogiem wojny i ognia: Irrą w Mezopotamii, greckim Aresem i Marsem w mitach rzymskich.

 

Gwiazdozbiór jest bogaty w mgławice i gromady gwiazd i króluje na południowym niebie.
Z Gdańska możemy obserwować jedynie jego niewielki fragment. Należy go wypatrywać latem, nisko nad południowym horyzontem.

 

Koziorożec

według horoskopu: 22 XII – 20 I

według astronomów: 20 I – 16 II

Według mitologii: Koziorożec przybiera dziwaczną formę pół kozła, pół ryby, przez co można go powiązać z greckim Panem (znanym z wynalezienia fletni Pana). Pan uciekając przed potworem morskim, zesłanym przez matkę bogini Rei, próbował zmienić się w rybę.
W mitologii rzymskiej Koziorożca nazywano „potomkiem Neptuna”. Według obliczeń
z 1846 roku, w obszarze gwiazdozbioru odkryto ósmą planetę Układu Słonecznego – Neptuna, co jakoby potwierdziło mitologiczny związek Koziorożca i Neptuna.

 

Koziorożec  jest najmniejszym gwiazdozbiorem zodiakalnym, składającym się ze stosunkowo słabych gwiazd. Na niebie widoczny jest późnym latem, na wschód od Strzelca.

 

Wodnik

według horoskopu: 21 I – 18 II

według astronomów:  17 II – 12 III

Według mitologii: Wodnika przedstawia się jako mężczyznę rozlewającego wodę. Dla Babilończyków był „klątwą deszczu”, w Egipcie bogiem Nilu, a według rzymskiej mitologii miał być najpiękniejszym z młodzieńców, który na Olimpie podawał boski nektar w złotym kielichu.

 

Za około 600 lat w granicach tej konstelacji znajdzie się „punkt Barana”, formalnie rozpoczynając Erę Wodnika. Gwiazdozbiór trudny do zlokalizowania widoczny jest pod koniec lata. Wodnik zawiera najbliższą nam mgławicę planetarną – Ślimak, którą można dostrzec przez lornetkę.

 

Ryby

według horoskopu: 19 II – 20 III

według astronomów:  13 III – 18 IV

Według mitologii: Zgodnie z rzymską mitologią Ryby to przemieniona bogini Wenus  wraz ze swym synem Kupidem, związani sznurem aby nigdy się nie zgubić. Grecy widzą w nich Afrodytę i Erosa, a chrześcijanie – Chrystusa, który narodził się, gdy punkt równonocy wiosennej przeszedł do tego gwiazdozbioru, rozpoczynając tym samym Nową Erę.

 

Gwiazdozbiór widać niemal z całej Ziemi, choć trudno go odnaleźć, gdyż składa się ze słabych gwiazd. Obecnie znajduje się w nim „punkt Barana”, czyli punkt, w którym ekliptyka przecina równik niebieski. Kiedy  Słońce znajduje się w tym położeniu – zwiastuje wiosnę, a dzień i noc na Ziemi trwają tyle samo (mamy wtedy do czynienia z równonocą wiosenną).

Ryby górują, na niebie, na przełomie września i października.

 

Baran

według horoskopu: 21 III – 20 IV

według astronomów: 19 IV – 14 V

Według mitologii: Asyryjczycy, składający barana w ofierze w dniu równonocy, nazywali tę konstelację ołtarzem, rzymscy poeci pisali o nim „książę wszystkich znaków”, a w tradycji greckiej wiąże się go z opowieścią o Złotym Runie.

 

Gwiazdozbiór Barana rozpoczyna układ zodiaków oraz wyznacza początek układów współrzędnych astronomicznych. W okresie twórczym starożytnej astronomii, na jego obszarze leżał punkt równonocy wiosennej, który od tamtej

 

Wężownik

Nie występuje w horoskopie

według astronomów: 30 XI – 18 XII

Według mitologii: Wężownik reprezentuje legendarnego uzdrowiciela, Eskulapa, który został oddany na wychowanie centaurowi Chironowi, u którego poznał wszelkie tajniki medycyny. Zdobyte umiejętności pozwoliły Wężownikowi przywrócić do życia Oriona, którego użądlił Skorpion. Na niebie widzimy go, jak rozdeptuje Skorpiona. Laska Wężownika opleciona wężem, do dziś stanowi symbol sztuki lekarskiej.

 

Wężownika w całości można dostrzec  latem. W tym celu wytężyć wzrok, gdyż zawiera on stosunkowo słabe gwiazdy.

 

 

 

W lipcu i sierpniu zachęcamy do spoglądania w nocne niebo i obserwacji gwiazd. Świętujemy urodziny Heweliusza jako astronoma, czyli w dziedzinie nauki, z której jest najbardziej znany. Z tej okazji przygotowaliśmy dla Was dwie karty pracy do wydruku na domowej drukarce i samodzielnego przygotowania. Udanych obserwacji!

 

OBROTOWA MAPA NIEBA

Niezbędne wyposażenie każdego obserwatora i miłośnika astronomii. Mapa zawiera gwiazdy widoczne gołym okiem i ukazuje wygląd nieba o dowolnej godzinie każdego dnia w roku.

GWIEZDNE WYPLATANKI

Wydrukuj (najlepiej na sztywnym papierze) i zrób dziurki we wszystkich gwiazdkach, które są połączone liniami. Następnie sznurkiem przeplataj wzdłuż prostych linii twoje własne gwiazdozbiory!

Wydarzenia partnerów

W ramach tegorocznego Weekendu Muzeów mamy przyjemność zaprosić Państwa na rodzinną grę miejską „Tropem Heweliusza z Jana do Ratusza” łączącą obie zabytkowe siedziby Nadbałtyckiego Centrum Kultury.

Podczas spaceru na drużyny czekać będzie poznawanie historii Gdańska i ciekawostek z życia Jana Heweliusza oraz intensywne przyglądanie się zabytkom i związane z tym zadania do wykonania. A na najbardziej wytrwałych znajdą się i nagrody! Każdą wypełnioną w całości kartę zadań, po skończonej grze, będzie można wymienić na atrakcyjne upominki.

 

Kiedy?

– w sobotę 15.05.2021 w dowolnym momencie między 10:00 a 18:00 (warto zarezerwować sobie przynajmniej 40 minut na przejście trasy).

 

Gdzie?

– grę można rozpocząć w Centrum św. Jana lub w Ratuszu Staromiejskim.

 

Jak dołączyć do zabawy?

– wystarczy przyjść 15.05 w godzinach 10:00 – 17:20 do Centrum św. Jana lub Ratusza Staromiejskiego i pobrać kartę zadań przy stanowisku obsługi;
– udział w zabawie jest bezpłatny.

 

Jak dbamy o bezpieczeństwo?

– każda z rodzinnych drużyn przechodzi trasę indywidualnie, kierując się wskazówkami zamieszczonymi w karcie zadań. Przez większość czasu zabawa odbywa się na świeżym powietrzu;
– podczas zwiedzania naszych siedzib i w czasie kontaktu z pracownikami NCK (odbiór karty, zapoznanie się z zasadami, odbiór nagrody) obowiązują następujące zasady bezpieczeństwa:

  • zasłonięcie ust i nosa za pomocą maseczki
  • dezynfekcja dłoni
  • przestrzeganie dystansu społecznego
  • przestrzeganie limitów miejsc: max. 20 osób w Centrum św. Jana, max. 6 osób w Ratuszu Staromiejskim, max. 1 osoba przy stanowisku obsługi. W przypadku konieczności oczekiwania na wejście do budynku, gorąco zachęcamy do spaceru klimatycznym Zaułkiem Zachariasza Zappio lub odpoczynku w ratuszowym ogródku.

Co na koniec?

Na deser po aktywnym wypoczynku gorąco polecamy ucztę dla oczu. W galerii Ratusza Staromiejskiego odbędzie się w tym czasie wystawa Secret Lives / Sekretne Życie prezentująca twórczość czterech znanych i cenionych na świecie artystów estońskich. Viive Noor, Kadi Kurema, Regina Lukk-Toompere oraz Urmas Viik wprowadzą nas w swój mały, sekretny świat – bardzo bajkowy i bardzo osobisty, do którego inspirację czerpią z estońskich mitów, dzikiej przyrody, ale też ze światowej literatury. Zobaczymy bohaterów książek Braci Grimm, Andersena i Lewisa Carrolla, poznamy estońskie bajki, żarty i przysłowia, będziemy mogli podziwiać wielkoskrzydłe Anioły z wyspy Urmasa Viika, a subtelne postaci kobiece wprowadzą nas w tajemniczy, surrealistyczny świat Viive Noor, kuratorki wystawy.

 

Zwiedzanie wystawy będzie bezpłatne.

W galerii obowiązuje limit 6 zwiedzających jednocześnie, zasłonięcie ust i nosa przy pomocy maseczki oraz dezynfekcja rąk.

 

ORGANIZATOR: Nadbałtyckie Centrum Kultury Gdańsk

 

Hevelka to znany i lubiany festiwal piw rzemieślniczych, który odbędzie się w dniach 6 i 7 sierpnia na industrialnych terenach Doku Cesarskiego w Gdańsku. To jednocześnie największa impreza browarnicza w północnej Polsce. Swoją nazwą nawiązuje do Jana Heweliusza, znanego gdańskiego astronoma, a także browarnika.

 

Przez dwa dni uczestnicy będą mieli okazję poznać tajniki warzenia piwa, spróbować nowych smaków, a także degustować inne alkohole – nalewki, destylaty, pochodzące także od rzemieślniczych producentów. Ale co najważniejsze – doświadczyć wspaniałej atmosfery tego festiwalu.

 

Poleca Jan Heweliusz :)

 

W trakcie wydarzenia będzie prezentowany film przygotowany przez Hevelianum, któremu astronom patronuje.

 

Więcej informacji o festiwalu i bilety na stronie www.hevelka.pl oraz na profilu wydarzenia fb.com/hevelkafest.

Działo się

Co można zobaczyć na obrazach satelitarnych, czego nie widać z Ziemi? Czy takie spojrzenie może mobilizować do dbania o naszą planetę? W najbliższym odcinku z cyklu „Nauka mówi”, 14 lipca o godz. 19:00, Magdalena Maszewska z Hevelianum porozmawia na ten temat z Ewą Grabską-Szwagrzyk, która wykorzystuje obrazy satelitarne m.in. do analizowania różnych cech lasów.

 

Sentinel (ang. wartownik) to seria satelitów Europejskiej Agencji Kosmicznej, które systematycznie obrazują powierzchnię naszej planety. Dostarczają one wysokorozdzielczych zobrazowań w krótkich odstępach czasu, co pozwala na analizę zmian środowiska. Co więc można zobaczyć na obrazach satelitarnych, czego nie widać z Ziemi?

 

Najbliższy odcinek z cyklu „Nauka Mówi”, który zostanie opublikowany na Facebooku i kanale YouTube Hevelianum, będzie okazją do obserwowania naszej planety i życia na niej z lotu satelitów. Magdalena Maszewska, astronomka Hevelianum, zapyta rozmówczynię, Ewę Grabską-Szwagrzyk, czy widoki z kosmosu mogą nas zmobilizować do dbania o naszą planetę.

 

Ewa Grabska-Szwagrzyk jest doktorantką geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim i pracuje na Wydziale Leśnym Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. W swojej pracy naukowej wykorzystuje obrazy satelitarne w analizowaniu różnych cech lasów, takich jak skład gatunkowy, wiek, czy zmiany zdrowotne. Obrazy satelitarne i ich wykorzystanie jest też jej pasją – prowadzi na Facebooku fanpage „Polska z Sentinela”.

 

Wydarzenie jest częścią projektu „SPINaj naukę”, inicjatywy Stowarzyszenia Społeczeństwo i Nauka (SPIN), które współtworzy Hevelianum. Stanowi także część obchodów 410. rocznicy urodzin Jana Heweliusza, patrona Hevelianum, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku.

 

 

Patronat medialny: gdansk.pl | trojmiasto.pl | Radio Gdańsk

„Nauka Mówi” to comiesięczne rozmowy-wywiady z naukowcami, ekspertami i popularyzatorami nauki o jej wpływie na otaczającą nas rzeczywistość, o szansach i możliwościach, jakie kryją się w rozwoju nauki i techniki oraz o zagadnieniach ważnych społecznie. Nagrania publikowane są i dostępne bez ograniczeń na Facebooku i YouTube Hevelianum. Do tej pory gośćmi cyklu byli m.in.: neurobiolog, dr Wojciech Glac, który opowiadał o tym, jak zachowuje się mózg w depresji, Przemysław Staroń, Nauczyciel Roku, tłumaczący, jak ważne są relacje w edukacji, prof. Konacki, który opisywał egzoplanety czy Sebastian Soberski, który tłumaczył działanie radioteleskopów.

 

Czym są analogowe misje kosmiczne i jakie są ich cele? Jak wygląda habitat księżycowy i marsjański? Kto może zostać analogowym astronautą? Zapraszamy na kolejny odcinek z cyklu „Nauka mówi”, w którym zajrzymy do stacji LunAres – analogowej stacji badawczej do symulacji załogowych misji kosmicznych, zlokalizowanej na powojskowym lotnisku w Polsce.
Gośćmi najbliższego odcinka serii będą Aleksandra Kozawska – projektantka usług i strategii, analogowa astronautka, wice komandorka misji Orfeusz 11 oraz Leszek Orzechowski – architekt kosmiczny, dyrektor stacji badawczej LunAres w Pile.

 

Aleksandra Kozawska jest wielokrotnie nagradzaną projektantką usług i strategii z doświadczeniem w pracy w firmach doradczych, wykorzystującym narzędzia projektowe i metody zorientowane na człowieka w projektach z obszarów technologicznych i społecznych. Ma również doświadczenie w pracy w Europejskim Centrum Astronautów jako projektantka podstawowych materiałów szkoleniowych dla astronautów oraz kursu e-learningowego dla ekspertów technicznych. Dodatkowo zasiada w radzie doradców stypendium Gabriela Fahrenheita dla polskich studentów za granicą, którego była stypendystką.

Leszek Orzechowski – założyciel grupy projektowo-badawczej Space is More, skupiającej się na zagadnieniach związanych z eksploracją kosmosu. Kreatywny architekt, szalony naukowiec, niepoprawny marzyciel. Dyrektor stacji badawczej do symulacji załogowych misji kosmicznych LunAres w Pile.

 

Wydarzenie jest częścią projektu „SPINaj naukę”, inicjatywy Stowarzyszenia Społeczeństwo i Nauka (SPIN), które współtworzy Hevelianum. Stanowi także część obchodów 410. rocznicy urodzin Jana Heweliusza, patrona Hevelianum, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku.

 

Projekt jest dofinansowany z Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki” Ministra Edukacji i Nauki.

 

Patronat medialny: gdansk.pl | trojmiasto.pl | Radio Gdańsk

Obejrzyj z nami niesamowite zjawisko! Częściowe zaćmienie Słońca nastąpi w czwartek, 10 czerwca, kiedy Księżyc przejdzie między Ziemią a Słońcem, a tym samym częściowo zasłoni tarczę naszej życiodajnej gwiazdy, co będziemy mogli podziwiać również w Polsce.

 

Na naszym kanale YouTube będziemy transmitować zaćmienie dzięki uprzejmości partnerów – Obserwatorium Astronomicznego im. prof. Roberta Głębockiego GSA w Gdańsku oraz Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego w Grudziądzu.

 

Przez cały czas transmisji, w godzinach 11:30-14:00, będą je na żywo komentować eksperci z partnerskich obserwatoriów oraz astronom Hevelianum.

 

Osoby, które w tym czasie pojawią się na Górze Gradowej, będą mogły spojrzeć na zaćmienie przez teleskop, który specjalnie na tę okazję zostanie ustawiony na głównym placu.
Pamiętaj – nigdy nie oglądaj Słońca przez zwykły teleskop, to niebezpieczne, można nawet stracić wzrok! Przyjdź do nas i obejrzyj Słońce bezpiecznie przez specjalny teleskop przeznaczony tylko do obserwacji Słońca.

Trzymajcie kciuki za pogodę!

 

Patronat: Trojmiasto.pl

Jan Heweliusz (1611-1687) jest oczywiście znany przede wszystkim jako słynny astronom, ale nie można zapominać, że był także … browarnikiem.

 

W istocie zobowiązywała go do tego rodzinna tradycja. Już pradziadek Heweliusza był właścicielem browaru w Gdańsku.  Gdyby tego było mało, pierwsza żona Jana Heweliusza – Katherina Rebeschke – wniosła w posagu także browar. Posiadanie dobrze prosperujących zakładów produkujących piwo było jedną z podstaw dobrobytu astronoma i jego rodziny.

 

Jan Heweliusz był członkiem cechu browarników od 1636 r. (w 1643 r. awansował na pozycję starszego tego cechu). Wśród wielu funkcji na Starym Mieście, jakie sprawował, była także i ta związana z nadzorem cechu piwowarów.

 

Nie powinno więc dziwić, że Heweliusz stał się inspiracją także dla producentów piwa w XX i XXI wieku. Najsłynniejszym „złotym trunkiem” przypominającym postać gdańskiego astronoma była piwo Heweliusz ważone w latach 1985-2001, początkowo w browarze w Gdańsku-Wrzeszczu. Była to marka jasnego piwa.

 

Obecnie na rynku można nabyć jasnego lagera „Johannes” z browaru Amber w Bielkówku, którego butelkę zdobi podobizna Jana Heweliusza. Dostępny jest też piwo typu American Weizen „HevelJan” (browar Lubrow z Trójmiasta) – na etykiecie także można dostrzec gdańskiego astronoma…

 

Zajrzyjcie do białego namiotu Hevelianum, który mieści się na majdanie, głównym placu Góry Gradowej. Znajdziecie tam wystawę „Zodiak Heweliusza”.

 

Zodiak jest pasem nieba, rozciągającym się po obu stronach ekliptyki (pozornej drogi Słońca na tle gwiazd w ciągu roku).  Poruszają się po nim Słońce, Księżyc i  planety. Już w starożytności został podzielony na 12 równych części, które pierwotnie pokrywały się z odpowiadającymi im gwiazdozbiorami i to właśnie od nich pochodzą nazwy znaków zodiaku.

 

W latach dwudziestych ubiegłego wieku, na mocy uchwały Międzynarodowej Unii Astronomicznej, cała sfera niebieska została podzielona w inny sposób, w wyniku czego na ekliptyce pojawił się trzynasty zodiak – Wężownik.

 

Każdy z nas ma taki znak zodiaku, na tle którego, w dniu naszych urodzin znajdowało się Słońce. Czy na pewno znasz swój znak zodiaku?

 

Zapraszamy w podróż po ekliptyce widzianej oczami Jana Heweliusza: „Firmamentum Sobiescianum sive Uranographia”, dzieła wydanego po śmierci astronoma w 1690 roku przez jego żonę, Elżbietę Koopman-Heweliusz, dedykowanego królowi Janowi III Sobieskiemu.

 

Wstęp bezpłatny
Godziny otwarcia:
wt.-pt.: 8.00-16.00
sob.-niedz.: 10.00-18:00

Byk

według horoskopu: 21 IV – 20 V

według astronomów: 15 V – 21 VI

Według mitologii: W kulturze egipskiej Byka kojarzono z Ozyrysem, mity greckie mówią o Zeusie, a Rzymianie widzieli w nim Bachusa – boga wina.

 

Gwiazdozbiór stanowi prawdziwą ozdobę zimowego nieba. Na jego obszarze znajdują się Plejady – najsłynniejsza ze wszystkich gromada składająca się z setek gwiazd, oraz Hiady – pięknej gromady, której najjaśniejsze gwiazdy tworzą wyraźny kształt litery V, stanowiący pysk Byka. Dodatkową gratką dla miłośników nocnego nieba jest mgławica M1, znana jako Krab, która jest pozostałością po wybuchu supernowej z 1054 r.

 

Bliźnięta

według horoskopu: 21 V – 21 VI

według astronomów: 22 VI – 20 VII

Według mitologii: Polluks i Kastor – dwie najjaśniejsze gwiazdy konstelacji Bliźniąt, niemal we wszystkich kulturach są utożsamiane z parą ziemskich istot: w Egipcie były to kiełkujące rośliny, w kulturze fenickiej koziołki, według mitologii rzymskiej legendarni założyciele Rzymu (bracia Remus i Romulus), a dla Greków – bracia z wyprawy po Złote Runo.

 

Bliźnięta górują na styczniowym niebie i zawierają widoczną gołym okiem gromadę otwartą M 35.

 

Rak

według horoskopu: 22 VI – 22 VII

według astronomów: 21 VII – 10 VIII

Według mitologii: W starożytności gwiazdozbiór Raka wyznaczał położenie Słońca w chwili przesilenia letniego, w związku z czym w wielu kulturach uznawany jest za symbol życia
i płodności. Według mitologii greckiej jest to krab, który próbował uszczypnąć Heraklesa
w palec u nogi, gdy heros walczył z Hydrą.

 

Rak jest najmniej wyrazistym spośród wszystkich gwiazdozbiorów zodiakalnych, jego najciekawszym obiektem jest gromada M 44, zwana Żłobkiem. Rak góruje na północnym niebie na przełomie stycznia i lutego.

 

Lew

według horoskopu: 23 VII – 23 VIII

według astronomów: 11 VIII – 16 IX

Według mitologii: Od początków cywilizacji Lwa kojarzono ze Słońcem. Egipcjanie łączyli go dodatkowo z Nilem, który wylewał w porze letniej, gdy Słońce znajdowało się na obszarze tej konstelacji. Postać jest również identyfikowana z lwem z Nemei, z którym zmierzył się Herakles, podczas wykonywania jednej ze swoich słynnych dwunastu prac.

 

Gwiazdozbiór Lwa znajduje się na południe od Wielkiego Wozu, góruje na początku marca
i jest bogaty w galaktyki, a jego najjaśniejsza gwiazda, Regulus, jest pierwszą z czterech Gwiazd Królewskich (czyli „strażników nieba” dla ludów Mezopotamii), które dzielą ekliptykę na cztery części – pory roku.

 

Panna

według horoskopu: 24 VIII – 22 IX

według astronomów:  17 IX – 31 X

Według mitologii: Wiele opisów Panny pochodzi  z jeszcze z czasów babilońskich. Konstelacji tej zawsze przypisywano postać żeńską. Babilończycy widzieli w niej boginię Isztar, w kulturze egipskiej była to Izyda, a później stała się saską Eostre, której kult dał początek angielskiej Wielkanocy.

 

Panna jest największym gwiazdozbiorem zodiakalnym i drugim największym spośród wszystkich na niebie. Należy jej szukać w wiosenne i wczesnoletnie wieczory.
W gwiazdozbiorze aktualnie znajduje się „punkt Wagi”, czyli równonocy jesiennej. Jednym
z najciekawszych obiektów należących do Panny jest galaktyka M 104, znana lepiej jako Sombrero.

 

Waga

według horoskopu: 23 IX – 23 X

według astronomów: 1 XI – 23 XI

Według mitologii: Waga symbolizuje przede wszystkim równy czas trwania dnia i nocy podczas równonocy jesiennej – dwa tysiące lat temu Słońce, przechodząc przez ten gwiazdozbiór, sygnalizowało nadejście jesieni. Według rzymskiej mitologii jest to waga sprawiedliwości, trzymana przez boginię Astraję, a dla Greków stanowi ona atrybut Temidy.

 

Gwiazdozbiór widać ze wszystkich szerokości geograficznych poza obszarem Arktyki, a na naszym niebie góruje na początku maja.

 

Skorpion

według horoskopu: 24 X – 22 XI

według astronomów: 24 XI – 29 XI

Według mitologii: Zgodnie z greckim mitem, bogini Gaja posłała Skorpiona, aby zabić dzielnego Oriona, którego później do życia przywrócił uzdrowiciel Eskulap. Gdy gwiazdozbiór Skorpiona zaczyna wschodzić, pokonany Orion zachodzi. Jednak historia ta się nie kończy. Wkrótce zachodzi też Skorpion, którego Eskulap pod postacią Wężownika wdeptuje
w Ziemię, po czym uzdrawia Oriona, który ponownie wschodzi kolejnej zimy, całkowicie uzdrowiony.

 

Skorpion należy do południowej półkuli. Z Polski widoczny jest tylko częściowo, gdy góruje na czerwcowym niebie. Słońce wędruje przez tę konstelację przez niecały tydzień.

 

Strzelec

według horoskopu: 23 XI – 21 XII

według astronomów: 19 XII – 19 I

Według mitologii: Strzelec jest centaurem – pół człowiekiem, pół koniem, który wypuszcza strzałę w kierunku Skorpiona. Jest myśliwym, którego wiązano z bogiem wojny i ognia: Irrą w Mezopotamii, greckim Aresem i Marsem w mitach rzymskich.

 

Gwiazdozbiór jest bogaty w mgławice i gromady gwiazd i króluje na południowym niebie.
Z Gdańska możemy obserwować jedynie jego niewielki fragment. Należy go wypatrywać latem, nisko nad południowym horyzontem.

 

Koziorożec

według horoskopu: 22 XII – 20 I

według astronomów: 20 I – 16 II

Według mitologii: Koziorożec przybiera dziwaczną formę pół kozła, pół ryby, przez co można go powiązać z greckim Panem (znanym z wynalezienia fletni Pana). Pan uciekając przed potworem morskim, zesłanym przez matkę bogini Rei, próbował zmienić się w rybę.
W mitologii rzymskiej Koziorożca nazywano „potomkiem Neptuna”. Według obliczeń
z 1846 roku, w obszarze gwiazdozbioru odkryto ósmą planetę Układu Słonecznego – Neptuna, co jakoby potwierdziło mitologiczny związek Koziorożca i Neptuna.

 

Koziorożec  jest najmniejszym gwiazdozbiorem zodiakalnym, składającym się ze stosunkowo słabych gwiazd. Na niebie widoczny jest późnym latem, na wschód od Strzelca.

 

Wodnik

według horoskopu: 21 I – 18 II

według astronomów:  17 II – 12 III

Według mitologii: Wodnika przedstawia się jako mężczyznę rozlewającego wodę. Dla Babilończyków był „klątwą deszczu”, w Egipcie bogiem Nilu, a według rzymskiej mitologii miał być najpiękniejszym z młodzieńców, który na Olimpie podawał boski nektar w złotym kielichu.

 

Za około 600 lat w granicach tej konstelacji znajdzie się „punkt Barana”, formalnie rozpoczynając Erę Wodnika. Gwiazdozbiór trudny do zlokalizowania widoczny jest pod koniec lata. Wodnik zawiera najbliższą nam mgławicę planetarną – Ślimak, którą można dostrzec przez lornetkę.

 

Ryby

według horoskopu: 19 II – 20 III

według astronomów:  13 III – 18 IV

Według mitologii: Zgodnie z rzymską mitologią Ryby to przemieniona bogini Wenus  wraz ze swym synem Kupidem, związani sznurem aby nigdy się nie zgubić. Grecy widzą w nich Afrodytę i Erosa, a chrześcijanie – Chrystusa, który narodził się, gdy punkt równonocy wiosennej przeszedł do tego gwiazdozbioru, rozpoczynając tym samym Nową Erę.

 

Gwiazdozbiór widać niemal z całej Ziemi, choć trudno go odnaleźć, gdyż składa się ze słabych gwiazd. Obecnie znajduje się w nim „punkt Barana”, czyli punkt, w którym ekliptyka przecina równik niebieski. Kiedy  Słońce znajduje się w tym położeniu – zwiastuje wiosnę, a dzień i noc na Ziemi trwają tyle samo (mamy wtedy do czynienia z równonocą wiosenną).

Ryby górują, na niebie, na przełomie września i października.

 

Baran

według horoskopu: 21 III – 20 IV

według astronomów: 19 IV – 14 V

Według mitologii: Asyryjczycy, składający barana w ofierze w dniu równonocy, nazywali tę konstelację ołtarzem, rzymscy poeci pisali o nim „książę wszystkich znaków”, a w tradycji greckiej wiąże się go z opowieścią o Złotym Runie.

 

Gwiazdozbiór Barana rozpoczyna układ zodiaków oraz wyznacza początek układów współrzędnych astronomicznych. W okresie twórczym starożytnej astronomii, na jego obszarze leżał punkt równonocy wiosennej, który od tamtej

 

Wężownik

Nie występuje w horoskopie

według astronomów: 30 XI – 18 XII

Według mitologii: Wężownik reprezentuje legendarnego uzdrowiciela, Eskulapa, który został oddany na wychowanie centaurowi Chironowi, u którego poznał wszelkie tajniki medycyny. Zdobyte umiejętności pozwoliły Wężownikowi przywrócić do życia Oriona, którego użądlił Skorpion. Na niebie widzimy go, jak rozdeptuje Skorpiona. Laska Wężownika opleciona wężem, do dziś stanowi symbol sztuki lekarskiej.

 

Wężownika w całości można dostrzec  latem. W tym celu wytężyć wzrok, gdyż zawiera on stosunkowo słabe gwiazdy.

 

 

Dziękujemy za Wasze niezwykłe prace nadesłane do tegorocznej edycji AstroCamera 2021. To była ogromna przyjemność móc je oglądać i jednocześnie duże wyzwanie, aby wybrać te najlepsze.
Gratulujemy wszystkim uczestnikom!
www.hevelianum.pl/konkurs-astrocamera

 

Thank you for your amazing works sent to this year’s edition of AstroCamera 2021. It was a great pleasure to watch them and at the same time a big challenge to choose the best ones.
Congratulations to all participants!
www.hevelianum.pl/en/astrocamera-competition

   

AstroCamera 2021 Nagrodzone prace

1 miejsce w kat. Obiekty Głębokiego Nieba: Rolf Wahl Olsen (Nowa Zelandia), seria “The Light Echoes from Supernova 1987a”

 

2 miejsce w kat. Obiekty Głębokiego Nieba: Tomasz Zwoliński (Polska), “Balonik z Helem”

 

2 miejsce w kat. Obiekty Głębokiego Nieba: Tomasz Zwoliński (Polska), “Kalmar”

 

2 miejsce w kat. Obiekty Głębokiego Nieba: Tomasz Zwoliński (Polska), “Pierścień z Rozetą”

 

3 miejsce w kat. Obiekty Głębokiego Nieba: Ireneusz Nowak (Polska), “Zakurzona Droga Mleczna”

 

Wyróżnienie w kat. Obiekty Głębokiego Nieba: Rochus Hess (Austria), “M51 or the Whirlpool Galaxy”

 

2 miejsce w kat. Obiekty Układu Słonecznego: Michael Barbieri (Włochy), “Mars Opposition”

 

3 miejsce w kat. Obiekty Układu Słonecznego: David Duarte (Brazylia), seria “Lunar Occultation of Mars on 6 September 2020 – I – Reappeared”

 

3 miejsce w kat. Obiekty Układu Słonecznego: David Duarte (Brazylia), seria zdjęć “Lunar Occultation of Mars on 6 September 2020 – I – Reappearance”

 

Wyrożnienie w kat. Obiekty Układu Słonecznego: Michael Barbieri (Włochy), “Venus Clouds”

 

1 miejsce w kat. Astrokrajobraz: Alessandro Cantarelli (Włochy), zdjęcie “Lavaredo’s gloria”

 

2 miejsce w kat. Astrokrajobraz: Ilya Palienko (Rosja), zdjęcie “Summer to Winter, Perseids to Geminids”

 

2 miejsce w kat. Astrokrajobraz: Tomas Slovinsky (Słowacja), zdjęcie “Winter Arcs”

 

3 miejsce w kat. Astrokrajobraz: Dario Giannobile (Włochy), zdjęcie “Star Trails and Lava Plume on Mount Etna February 2021”

 

3 miejsce w kat. Astrokrajobraz: Elena Pakhalyuk (Ukraina), zdjęcie “Eruption”

 

Wyróżnienie w kat. Astrokrajobraz: Paulina Sowicka (Polska), zdjęcie “Once-in-a-lifetime view over La Silla”

 

Kategoria I – Obiekty Głębokiego Nieba

Miejsce 1: Rolf Wahl Olsen (Nowa Zelandia), seria zdjęć “The Light Echoes from Supernova 1987a”

Miejsce 2: Tomasz Zwoliński (Polska), seria zdjęć „Balonik z helem”, „Kalmar”, „Pierścień z Rozetą”

Miejsce 3: Ireneusz Nowak (Polska), zdjęcie „Zakurzona Droga Mleczna”

Wyróżnienie: Rochus Hess (Austria), zdjęcie “M51 or the Whirlpool Galaxy”

Wyróżnienie: Marcel Drechsler (Niemcy) wraz z zespołem: seria zdjęć “NEW DISCOVERY”

 

Kategoria II – Obiekty Układu Słonecznego

Miejsce 1: nie przyznano

Miejsce 2: Michael Barbieri (Włochy), zdjęcie “Mars Opposition”

Miejsce 3: David Duarte (Brazylia), seria zdjęć “Lunar Occultation of Mars on 6 September 2020 – I – Reappearance, II – Reappeared”

Wyróżnienie: Michael Barbieri (Włochy), zdjęcie “Venus clouds”

 

Kategoria III – Astrokrajobraz

Miejsce 1: Alessandro Cantarelli (Włochy), zdjęcie “Lavaredo’s gloria”

Miejsce 2: Ilya Palienko (Rosja), zdjęcie “Summer to Winter, Perseids to Geminids”

Miejsce 2: Tomáš Slovinský (Słowacja), zdjęcie “Winter Arcs”

Miejsce 3: Dario Giannobile (Włochy), zdjęcie “Star Trails and Lava Plume on Mount Etna February 2021”

Miejsce 3: Elena Pakhalyuk (Ukraina), zdjęcie “Eruption”

Wyróżnienie: Paulina Sowicka (Polska), zdjęcie “Once in a lifetime view over La Silla”

„Nauka Mówi” to comiesięczne rozmowy-wywiady z naukowcami, ekspertami i popularyzatorami nauki o jej wpływie na otaczającą nas rzeczywistość, o szansach i możliwościach, jakie kryją się w rozwoju nauki i techniki oraz o zagadnieniach ważnych społecznie. Nagrania publikowane są i dostępne bez ograniczeń na Facebooku i YouTube Hevelianum. Do tej pory gośćmi cyklu byli m.in.: neurobiolog, dr Wojciech Glac, który opowiadał o tym, jak zachowuje się mózg w depresji, Przemysław Staroń, Nauczyciel Roku, tłumaczący, jak ważne są relacje w edukacji, prof. Konacki, który opisywał egzoplanety czy Sebastian Soberski, który tłumaczył działanie radioteleskopów.

 

#HevelianumNauka
Czy Kosmos może być źródłem inspiracji dla współczesnego kompozytora? Jak wygląda praca w polskim sektorze kosmicznym i jaka przyszłość nas czeka w eksploracji Kosmosu? Gościem majowego odcinka z cyklu „Nauka Mówi” będzie Przemysław Rudź – popularyzator astronomii i kompozytor, którego Urania inspiruje do tworzenia klasycznej muzyki elektronicznej. Rozmowy będzie można wysłuchać 12 maja o godz. 19:00 na Facebooku i YouTube Hevelianum.
Przemysław Mieszko Rudź to kompozytor i wykonawca muzyki elektronicznej, popularyzator astronomii, autor książek i przewodników. W swojej twórczości artystycznej nawiązuje do dokonań słynnej szkoły berlińskiej, wzbogacając ją elementami harmonii rocka progresywnego. Popularyzację astronomii realizuje poprzez działalność wydawniczo-literacką, wykłady i prelekcje, pokazy nieba oraz uczestnictwo w zlotach astronomicznych na terenie całego kraju. Jest specjalistą w Departamencie Edukacji Polskiej Agencji Kosmicznej. Ukończył Wydział Biologii, Geografii i Oceanologii Uniwersytetu Gdańskiego. Z wykształcenia jest geografem klimatologiem.

 

Wydarzenie jest częścią projektu „SPINaj naukę”, inicjatywy Stowarzyszenia Społeczeństwo i Nauka (SPIN), które współtworzy Hevelianum. Stanowi także część obchodów 410. rocznicy urodzin Jana Heweliusza, patrona Hevelianum, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku.

Projekt jest dofinansowany z Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki” Ministra Edukacji i Nauki.

Patronat medialny: gdansk.pl | trojmiasto.pl | Radio Gdańsk

Zajrzyjcie do białego namiotu Hevelianum, który mieści się na majdanie, głównym placu Góry Gradowej. Znajdziecie tam wystawę „Zodiak Heweliusza”.

 

Zodiak jest pasem nieba, rozciągającym się po obu stronach ekliptyki (pozornej drogi Słońca na tle gwiazd w ciągu roku).  Poruszają się po nim Słońce, Księżyc i  planety. Już w starożytności został podzielony na 12 równych części, które pierwotnie pokrywały się z odpowiadającymi im gwiazdozbiorami i to właśnie od nich pochodzą nazwy znaków zodiaku.

 

W latach dwudziestych ubiegłego wieku, na mocy uchwały Międzynarodowej Unii Astronomicznej, cała sfera niebieska została podzielona w inny sposób, w wyniku czego na ekliptyce pojawił się trzynasty zodiak – Wężownik.

 

Każdy z nas ma taki znak zodiaku, na tle którego, w dniu naszych urodzin znajdowało się Słońce. Czy na pewno znasz swój znak zodiaku?

 

Zapraszamy w podróż po ekliptyce widzianej oczami Jana Heweliusza: „Firmamentum Sobiescianum sive Uranographia”, dzieła wydanego po śmierci astronoma w 1690 roku przez jego żonę, Elżbietę Koopman-Heweliusz, dedykowanego królowi Janowi III Sobieskiemu.

 

Wstęp bezpłatny
Godziny otwarcia:
wt.-pt.: 8.00-16.00
sob.-niedz.: 10.00-18:00

Byk

według horoskopu: 21 IV – 20 V

według astronomów: 15 V – 21 VI

Według mitologii: W kulturze egipskiej Byka kojarzono z Ozyrysem, mity greckie mówią o Zeusie, a Rzymianie widzieli w nim Bachusa – boga wina.

 

Gwiazdozbiór stanowi prawdziwą ozdobę zimowego nieba. Na jego obszarze znajdują się Plejady – najsłynniejsza ze wszystkich gromada składająca się z setek gwiazd, oraz Hiady – pięknej gromady, której najjaśniejsze gwiazdy tworzą wyraźny kształt litery V, stanowiący pysk Byka. Dodatkową gratką dla miłośników nocnego nieba jest mgławica M1, znana jako Krab, która jest pozostałością po wybuchu supernowej z 1054 r.

 

Bliźnięta

według horoskopu: 21 V – 21 VI

według astronomów: 22 VI – 20 VII

Według mitologii: Polluks i Kastor – dwie najjaśniejsze gwiazdy konstelacji Bliźniąt, niemal we wszystkich kulturach są utożsamiane z parą ziemskich istot: w Egipcie były to kiełkujące rośliny, w kulturze fenickiej koziołki, według mitologii rzymskiej legendarni założyciele Rzymu (bracia Remus i Romulus), a dla Greków – bracia z wyprawy po Złote Runo.

 

Bliźnięta górują na styczniowym niebie i zawierają widoczną gołym okiem gromadę otwartą M 35.

 

Rak

według horoskopu: 22 VI – 22 VII

według astronomów: 21 VII – 10 VIII

Według mitologii: W starożytności gwiazdozbiór Raka wyznaczał położenie Słońca w chwili przesilenia letniego, w związku z czym w wielu kulturach uznawany jest za symbol życia
i płodności. Według mitologii greckiej jest to krab, który próbował uszczypnąć Heraklesa
w palec u nogi, gdy heros walczył z Hydrą.

 

Rak jest najmniej wyrazistym spośród wszystkich gwiazdozbiorów zodiakalnych, jego najciekawszym obiektem jest gromada M 44, zwana Żłobkiem. Rak góruje na północnym niebie na przełomie stycznia i lutego.

 

Lew

według horoskopu: 23 VII – 23 VIII

według astronomów: 11 VIII – 16 IX

Według mitologii: Od początków cywilizacji Lwa kojarzono ze Słońcem. Egipcjanie łączyli go dodatkowo z Nilem, który wylewał w porze letniej, gdy Słońce znajdowało się na obszarze tej konstelacji. Postać jest również identyfikowana z lwem z Nemei, z którym zmierzył się Herakles, podczas wykonywania jednej ze swoich słynnych dwunastu prac.

 

Gwiazdozbiór Lwa znajduje się na południe od Wielkiego Wozu, góruje na początku marca
i jest bogaty w galaktyki, a jego najjaśniejsza gwiazda, Regulus, jest pierwszą z czterech Gwiazd Królewskich (czyli „strażników nieba” dla ludów Mezopotamii), które dzielą ekliptykę na cztery części – pory roku.

 

Panna

według horoskopu: 24 VIII – 22 IX

według astronomów:  17 IX – 31 X

Według mitologii: Wiele opisów Panny pochodzi  z jeszcze z czasów babilońskich. Konstelacji tej zawsze przypisywano postać żeńską. Babilończycy widzieli w niej boginię Isztar, w kulturze egipskiej była to Izyda, a później stała się saską Eostre, której kult dał początek angielskiej Wielkanocy.

 

Panna jest największym gwiazdozbiorem zodiakalnym i drugim największym spośród wszystkich na niebie. Należy jej szukać w wiosenne i wczesnoletnie wieczory.
W gwiazdozbiorze aktualnie znajduje się „punkt Wagi”, czyli równonocy jesiennej. Jednym
z najciekawszych obiektów należących do Panny jest galaktyka M 104, znana lepiej jako Sombrero.

 

Waga

według horoskopu: 23 IX – 23 X

według astronomów: 1 XI – 23 XI

Według mitologii: Waga symbolizuje przede wszystkim równy czas trwania dnia i nocy podczas równonocy jesiennej – dwa tysiące lat temu Słońce, przechodząc przez ten gwiazdozbiór, sygnalizowało nadejście jesieni. Według rzymskiej mitologii jest to waga sprawiedliwości, trzymana przez boginię Astraję, a dla Greków stanowi ona atrybut Temidy.

 

Gwiazdozbiór widać ze wszystkich szerokości geograficznych poza obszarem Arktyki, a na naszym niebie góruje na początku maja.

 

Skorpion

według horoskopu: 24 X – 22 XI

według astronomów: 24 XI – 29 XI

Według mitologii: Zgodnie z greckim mitem, bogini Gaja posłała Skorpiona, aby zabić dzielnego Oriona, którego później do życia przywrócił uzdrowiciel Eskulap. Gdy gwiazdozbiór Skorpiona zaczyna wschodzić, pokonany Orion zachodzi. Jednak historia ta się nie kończy. Wkrótce zachodzi też Skorpion, którego Eskulap pod postacią Wężownika wdeptuje
w Ziemię, po czym uzdrawia Oriona, który ponownie wschodzi kolejnej zimy, całkowicie uzdrowiony.

 

Skorpion należy do południowej półkuli. Z Polski widoczny jest tylko częściowo, gdy góruje na czerwcowym niebie. Słońce wędruje przez tę konstelację przez niecały tydzień.

 

Strzelec

według horoskopu: 23 XI – 21 XII

według astronomów: 19 XII – 19 I

Według mitologii: Strzelec jest centaurem – pół człowiekiem, pół koniem, który wypuszcza strzałę w kierunku Skorpiona. Jest myśliwym, którego wiązano z bogiem wojny i ognia: Irrą w Mezopotamii, greckim Aresem i Marsem w mitach rzymskich.

 

Gwiazdozbiór jest bogaty w mgławice i gromady gwiazd i króluje na południowym niebie.
Z Gdańska możemy obserwować jedynie jego niewielki fragment. Należy go wypatrywać latem, nisko nad południowym horyzontem.

 

Koziorożec

według horoskopu: 22 XII – 20 I

według astronomów: 20 I – 16 II

Według mitologii: Koziorożec przybiera dziwaczną formę pół kozła, pół ryby, przez co można go powiązać z greckim Panem (znanym z wynalezienia fletni Pana). Pan uciekając przed potworem morskim, zesłanym przez matkę bogini Rei, próbował zmienić się w rybę.
W mitologii rzymskiej Koziorożca nazywano „potomkiem Neptuna”. Według obliczeń
z 1846 roku, w obszarze gwiazdozbioru odkryto ósmą planetę Układu Słonecznego – Neptuna, co jakoby potwierdziło mitologiczny związek Koziorożca i Neptuna.

 

Koziorożec  jest najmniejszym gwiazdozbiorem zodiakalnym, składającym się ze stosunkowo słabych gwiazd. Na niebie widoczny jest późnym latem, na wschód od Strzelca.

 

Wodnik

według horoskopu: 21 I – 18 II

według astronomów:  17 II – 12 III

Według mitologii: Wodnika przedstawia się jako mężczyznę rozlewającego wodę. Dla Babilończyków był „klątwą deszczu”, w Egipcie bogiem Nilu, a według rzymskiej mitologii miał być najpiękniejszym z młodzieńców, który na Olimpie podawał boski nektar w złotym kielichu.

 

Za około 600 lat w granicach tej konstelacji znajdzie się „punkt Barana”, formalnie rozpoczynając Erę Wodnika. Gwiazdozbiór trudny do zlokalizowania widoczny jest pod koniec lata. Wodnik zawiera najbliższą nam mgławicę planetarną – Ślimak, którą można dostrzec przez lornetkę.

 

Ryby

według horoskopu: 19 II – 20 III

według astronomów:  13 III – 18 IV

Według mitologii: Zgodnie z rzymską mitologią Ryby to przemieniona bogini Wenus  wraz ze swym synem Kupidem, związani sznurem aby nigdy się nie zgubić. Grecy widzą w nich Afrodytę i Erosa, a chrześcijanie – Chrystusa, który narodził się, gdy punkt równonocy wiosennej przeszedł do tego gwiazdozbioru, rozpoczynając tym samym Nową Erę.

 

Gwiazdozbiór widać niemal z całej Ziemi, choć trudno go odnaleźć, gdyż składa się ze słabych gwiazd. Obecnie znajduje się w nim „punkt Barana”, czyli punkt, w którym ekliptyka przecina równik niebieski. Kiedy  Słońce znajduje się w tym położeniu – zwiastuje wiosnę, a dzień i noc na Ziemi trwają tyle samo (mamy wtedy do czynienia z równonocą wiosenną).

Ryby górują, na niebie, na przełomie września i października.

 

Baran

według horoskopu: 21 III – 20 IV

według astronomów: 19 IV – 14 V

Według mitologii: Asyryjczycy, składający barana w ofierze w dniu równonocy, nazywali tę konstelację ołtarzem, rzymscy poeci pisali o nim „książę wszystkich znaków”, a w tradycji greckiej wiąże się go z opowieścią o Złotym Runie.

 

Gwiazdozbiór Barana rozpoczyna układ zodiaków oraz wyznacza początek układów współrzędnych astronomicznych. W okresie twórczym starożytnej astronomii, na jego obszarze leżał punkt równonocy wiosennej, który od tamtej

 

Wężownik

Nie występuje w horoskopie

według astronomów: 30 XI – 18 XII

Według mitologii: Wężownik reprezentuje legendarnego uzdrowiciela, Eskulapa, który został oddany na wychowanie centaurowi Chironowi, u którego poznał wszelkie tajniki medycyny. Zdobyte umiejętności pozwoliły Wężownikowi przywrócić do życia Oriona, którego użądlił Skorpion. Na niebie widzimy go, jak rozdeptuje Skorpiona. Laska Wężownika opleciona wężem, do dziś stanowi symbol sztuki lekarskiej.

 

Wężownika w całości można dostrzec  latem. W tym celu wytężyć wzrok, gdyż zawiera on stosunkowo słabe gwiazdy.

 

 

Trwa konkurs na mapping o słynnym astronomie z Gdańska!

Zwycięska praca będzie prezentowana na ścianie XIX-wiecznej Wozowni Artyleryjskiej, a jej autor otrzyma 5 tys. zł.

 

Jan Heweliusz był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku. Choć na kartach historii zapisał się najbardziej jako astronom, to skala jego zainteresowań jest imponująca. Równie interdyscyplinarne Hevelianum, które obrało go za swojego patrona, postanowiło przybliżyć życie i dokonania słynnego gdańskiego astronoma i przygotowało program całorocznych obchodów 410 rocznicy jego urodzin. Jednym z jego elementów jest konkurs na mapping.

 

Szczegóły konkursu

Moc atrakcji jak rój gwiazd na nieboskłonie! Takie właśnie jest Hevelianum, któremu patronuję.

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

Salwą honorową z repliki armaty rozpocznie się weekend – 24-25 kwietnia – na cześć Elżbiety Koopman-Heweliusz. Postać wybitnej gdańskiej astronomki z XVII wieku przybliży historyk Michał Ślubowski. W programie także wywiad z laureatką Nagrody im. Jana Heweliusza, pedagożką społeczną, prof. Marią Mendel oraz rozmowy z astronomkami pracującymi w Hevelianum. Transmisja na Facebooku i YouTube w sobotę i niedzielę od godz. 10:00.

 

Jan Heweliusz, patron Hevelianum, miał wielu asystentów, lecz dopiero jego druga żona Elżbieta okazała się najcenniejszą współpracownicą i najbardziej skrupulatną obserwatorką nieba. Kwiecień na cześć wybitnej gdańszczanki, w programie całorocznych obchodów 410. rocznicy urodzin Heweliusza jest miesiącem kobiet. Przybliża postać Elżbiety Koppman-Heweliusz, która współpracowała z mężem, a po jego śmierci dokończyła i wydała ich wspólne dzieło, katalog i atlas gwiazd „Prodromus astronomiae”.

 

HARMONOGRAM
24 kwietnia | sobota | od godz. 10:00
→Honorowy wystrzał z repliki armaty Elżbieta
→Rozmowa o Elżbiecie Koopman-Heweliusz z Michałem Ślubowskim
25 kwietnia | niedziela | od godz. 10:00
→Rozmowa Agnieszki Michajłow z prof. Marią Mendel
→Rozmowa z astronomkami Hevelianum o astronomii w XXI wieku

Salwa honorowa z repliki armaty na cześć Elżbiety Koopman-Heweliusz. Postać wybitnej gdańskiej astronomki z XVII wieku przybliży historyk Michał Ślubowski.

Wywiad z laureatką Nagrody im. Jana Heweliusza, pedagożką społeczną, prof. Marią Mendel oraz rozmowa z astronomkami pracującymi w Hevelianum.

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

„Nauka Mówi” to comiesięczne rozmowy-wywiady z naukowcami, ekspertami i popularyzatorami nauki o jej wpływie na otaczającą nas rzeczywistość, o szansach i możliwościach, jakie kryją się w rozwoju nauki i techniki oraz o zagadnieniach ważnych społecznie. Nagrania publikowane są i dostępne bez ograniczeń na Facebooku i YouTube Hevelianum. Do tej pory gośćmi cyklu byli m.in.: neurobiolog, dr Wojciech Glac, który opowiadał o tym, jak zachowuje się mózg w depresji, Przemysław Staroń, Nauczyciel Roku, tłumaczący, jak ważne są relacje w edukacji, prof. Konacki, który opisywał egzoplanety czy Sebastian Soberski, który tłumaczył działanie radioteleskopów.

 

Gdzie kryje się geniusz i jak powstają jego wizje? Czy wyobraźnia może pomóc w odkryciach naukowych? Podczas kolejnego odcinka serii „Nauka mówi” poznamy niezwykłe możliwości ludzkiego mózgu, sprawdzimy czy fantastyczne pomysły Stanisława Lema mają odzwierciedlenie w świecie rzeczywistym oraz poznamy futurystyczne badania, jakie prowadzi jedna z najpotężniejszych kobiet w Polsce.

Dr Agata Kołodziejczyk – neurobiolożka z kosmiczną misją, doktorat zdobyła na Uniwersytecie w Sztokholmie, współzałożycielka Analog Astronaut Training Center, pomysłodawczyni i realizatorka powstania analogowych baz do symulacji misji kosmicznych w Polsce, organizatorka 26 księżycowych i marsjańskich analogowych misji kosmicznych, mentorka 85 analogowych astronautów. Pracowała w Europejskiej Agencji Kosmicznej w Advanced Concepts Team w Holandii. Autorka licznych publikacji edukacyjnych i naukowych na temat chronobiologii, biologii kosmicznej i neurobiologii. Trzykrotna laureatka międzynarodowego konkursu Global Space Balloon Challenge w kategorii „Najlepszy eksperyment naukowy” i „Najlepszy projekt edukacyjny”. Uhonorowana wieloma stypendiami naukowymi, m.in. przez Fundację na Rzecz Nauki Polskiej. Członkini grup doradczych organizacji takich jak International Astronautical Federation, Valles Marineris – International Space Agency, European Geosciences Union, Astronomia Nova, Polskie Towarzystwo Astrobiologiczne, Polskie Towarzystwo Rakietowe.

A już w maju (premiera 12.05) zapraszamy na spotkanie z Przemysławem Rudziem, którego Urania (muza astronomii) inspiruje do tworzenia muzyki elektronicznej.

 

Wydarzenie jest częścią projektu „SPINaj naukę”, inicjatywy Stowarzyszenia Społeczeństwo i Nauka (SPIN), które współtworzy Hevelianum. Stanowi także część obchodów 410. rocznicy urodzin Jana Heweliusza, patrona Hevelianum, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku.

Projekt jest dofinansowany z Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki” Ministra Edukacji i Nauki.

Patronat medialny: gdansk.pl | trojmiasto.pl | Radio Gdańsk

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

AstroCamera to konkurs fotograficzny organizowany przez Hevelianum. Dedykowany jest miłośnikom astronomii i fotografowania. Idea Konkursu narodziła się w 2011 r., który ogłoszony był Rokiem Jana Heweliusza ze względu na jego 400. rocznicę urodzin. Konkurs ogłaszany jest tradycyjnie w dniu urodzin Heweliusza, czyli 28 stycznia.
W konkursie zostały wyróżnione 3 kategorie:

 

Obiekty Głębokiego Nieba –najbardziej wymagająca kategoria, zarówno pod względem używanego sprzętu jak i umiejętności. Należą do niej galaktyki, gromady galaktyk, mgławice czy też gromady gwiazd.

 

Do Obiektów Układu Słonecznego należą wszystkie zjawiska i obiekty znajdujące się w naszym układzie planetarnym, czyli: zaćmienia Słońca, Księżyca, przeloty komet, planety.

 

Astrokrajobraz – kiedy na zdjęciu widoczne jest zjawisko bądź obiekt astronomiczny oraz ziemski krajobraz.

 

Na zgłoszenia czekamy do 30 kwietnia! Szczegóły na stronie konkursu.

Elżbieta Koopman Heweliusz, nasza gdańska astronomka

Elżbieta urodziła się w 1647 roku w rodzinie niderlandzkiego kupca, który wraz z rodziną osiadł w Gdańsku. W tej epoce, pełnej niepokojów i zawirowań, Elżbiecie udało się przebić przez budowany przez stulecia mur uprzedzeń i funkcjonować w zdominowanym przez mężczyzn świecie nauki.

 

W 1662 roku zmarła Katarzyna Heweliusz, z domu Rebeschke, pierwsza żona Jana Heweliusza. 52-letni astronom cieszył się już wtedy międzynarodową sławą i uznaniem. Swoje obserwacje nocnego nieba, prowadzone ze stworzonego przez siebie obserwatorium astronomicznego, przelewał na papier i wydawał nad Motławą. Miał już za sobą publikację „Selenographii” (1647 r.), dzieła poświęconego topografii Księżyca. Ta książka, dedykowana królowi Władysławowi IV Wazie i zaopatrzona w przepięknie wykonane ilustracje, zdobyła niezwykle dużą popularność i na długo stała się podstawową pracą na ten temat. Kiedy akurat nie zajmował się astronomią, Heweliusz zajmował się karierą polityczną oraz swoim interesem. Zaangażowany w działalność Rady Starego Miasta (najpierw jako ławnik, zaś od 1651 roku aż do śmierci, jako rajca), jednocześnie prowadził przynoszące niemałe zyski browary. Jednak największe sukcesy miały dopiero nadejść.

 

Po odbyciu żałoby po swojej pierwszej żonie, Jan Heweliusz postanowił ożenić się ponownie. Jego zainteresowanie wzbudziła szesnastoletnia wówczas Elżbieta. Chociaż dziewczyna odebrała staranne wykształcenie w domowym zaciszu, nie możemy z całą pewnością stwierdzić, że to właśnie osobiste przymioty charakteru Elżbiety były decydującym czynnikiem. Może na początku większe znaczenie miała zamożność państwa Koopman, a małżeństwo zostało zaaranżowane? Wydaje się jednak, że fascynacja Elżbiety gwiazdami musiała mieć duże znaczenie. Przyjaciele Heweliusza w listach żartowali, że gdański astronom dla panny Koopman musiał zdradzić samą „Madame Uranie”, grecką muzę astronomii, która była symboliczną personifikacją tej szlachetnej nauki.

 

Jan i Elżbieta wzięli ślub 3 lutego 1663 roku w staromiejskim kościele św. Katarzyny. Z tej okazji wygłoszono wiersz, który zawierał profetyczne stwierdzenie: w domu Heweliusza pojawiły się dwie nowe gwiazdy, czyli oczy żony, na które będzie patrzył do końca swojego życia. Młodziutka Elżbieta szybko stała się niezastąpiona w ich domu przy ulicy Korzennej. Zajmowała się nie tylko opieką nad domowym ogniskiem, ale również sprawami związanymi z browarniczym biznesem. Elżbieta szybko została matką. Chociaż pierworodny syn Heweliuszów, któremu rodzice nadali imię Johannes Adeodatus (imię Adeodatus znaczy w łacinie dar od Boga), żył zaledwie roczek, Elżbieta była jeszcze trzykrotnie w ciąży. Za każdym raz na świat przychodziła córka, kolejno: Katarzyna Elżbieta (1666 r.), Julianna Renata (1668 r.) i Flora Konstancja (1672 r.).

 

Jednak do historii Elżbieta przeszła dzięki swojej miłości do astronomii. Wraz z mężem przeprowadzała obserwacje nieba. Oboje udawali się na dach swoich połączonych domów, gdzie znajdował się ich Gwiezdny Zamek (Stellaeburg), czyli sławne obserwatorium astronomiczne. Wyposażone w doskonałe narzędzia (niektóre skonstruowane przez samego Heweliusza), służyło parze do prowadzenia badań. Trzeba podkreślić, że Elżbieta nie była jedynie pomocnicą swojego męża, ale pełnoprawną astronomką.

 

 

 

Jan Heweliusz i Elżbieta Koopman-Heweliusz prowadzą obserwacje. Rycina ze zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej.

Jednym z dowodów na to jest jej uczestnictwo w tzw. Republice Listów. Pod tą nazwą nie kryje się oczywiście żadne państwo, a system wymiany informacji pomiędzy środowiskiem europejskich badaczy. Dzięki listom naukowcy mogli informować świat o swoich odkryciach bądź dowiadywać się o sukcesach innych – nie ruszając się z własnego domu. Elżbieta prowadziła obfitą korespondencję z badaczami z innych krajów. Posługiwała się nie tylko niemieckim, polskim, łaciną i niderlandzkim, ale również angielskim – utrzymywała serdeczny kontakt z astronomem Edmondem Halleyem, który przewidział powrót komety, nazwanej później jego imieniem. Zresztą Halley poznał Heweliuszów osobiście – w 1679 r. został wysłany do Gdańska z ramienia angielskiego naukowego Towarzystwa Królewskiego (do którego należał Heweliusz), aby skonfrontować twierdzenia Heweliusza o jego pomiarach i obliczeniach gwiazd które wykonywał gołym okiem. Oprócz obserwacji, Elżbieta  wykonywała matematyczne obliczenia, niezbędne w tworzeniu skomplikowanych tabel astronomicznych.

 

Elżbieta była również sprawną organizatorką. Po tragicznym pożarze obserwatorium astronomicznego w 1679 roku, to jej upór był kluczowy w odbudowaniu Gwiezdnego Zamku. Zadbała również o ponowne wyposażenie go w odpowiednie instrumenty, strawione przez niszczycielski żywioł.

 

Chociaż Jan Heweliusz zmarł w 1687 roku, Elżbieta nie porzuciła astronomii. Wręcz przeciwnie: Elżbieta nadal pisała z uczonymi europejskimi. Jednak przede wszystkim to dzięki niej zostało wydane wspólne, wielkie dzieło Heweliuszów: złożone  trzech części „Prodromus astronomiae cum catalogo fixarum et Firmamentum Sobiescianum sive Uranographia”. W poprawionym i uporządkowanym przez siebie dziele pozostawiła swój podpis: “Elisabetha, Hevelii Vidua” – Elżbieta, wdowa po Heweliuszu.

 

Elżbieta zmarła 22 grudnia 1693 roku i została pochowana w grobowcu męża. Gdańszczankę uhonorowano nadając jej imię jednemu z kraterów na Wenus oraz planetoidzie (12625). Również w naszym mieście pamięć o jednej z pierwszych astronomek w historii jest żywa: imieniem Elżbiety ochrzczono jeden z gdańskich tramwajów, a od 2018 roku wręcza się Nagrodę Naukową im. Elżbiety Heweliusz, przeznaczoną dla zdolnych naukowczyń. Astronomka została również patronką repliki armaty, którą można podziwiać na wydarzeniach prowadzonych przez Hevelianum oraz Garnizon Gdańsk. Kto wie, może i my doczekamy się w Gdańsku naszego “Gwiezdnego Zamku”?

 

Autor: Michał Ślubowski

Jan Heweliusz i Elżbieta Koopman-Heweliusz prowadzą obserwacje. Rycina ze zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej.

Trwa konkurs na mapping o słynnym astronomie z Gdańska!

Zwycięska praca będzie prezentowana na ścianie XIX-wiecznej Wozowni Artyleryjskiej, a jej autor otrzyma 5 tys. zł.

 

Jan Heweliusz był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku. Choć na kartach historii zapisał się najbardziej jako astronom, to skala jego zainteresowań jest imponująca. Równie interdyscyplinarne Hevelianum, które obrało go za swojego patrona, postanowiło przybliżyć życie i dokonania słynnego gdańskiego astronoma i przygotowało program całorocznych obchodów 410 rocznicy jego urodzin. Jednym z jego elementów jest konkurs na mapping.

 

Szczegóły konkursu

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

Dr Nikodem Mrożek o przyszłości Układu Słonecznego w rozmowie z Hevelianum

 

Gościem kolejnego odcinka z cyklu „Nauka Mówi” – rozmów Hevelianum z naukowcami i popularyzatorami nauki – będzie dr Nikodem Mrożek z Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki Uniwersytetu Gdańskiego. W środę, 24 marca, o godz. 19:00 na kanale YouTube i Facebooku Hevelianum będzie można wysłuchać rozmowy na temat Układu Słonecznego.

 

Magdalena Maszewska, astronomka z Hevelianum, przeprowadzi z dr. Mrożkiem rozmowę na temat stabilności Układu Słonecznego i jego przyszłości. Nawiąże tym samym do obszaru zainteresowań badawczych Jana Heweliusza, który w tym roku obchodzi 410 rocznicę urodzin. Wprowadzi też zagadnienie chaosu, a to wszystko pod czujnym okiem królowej nauk – matematyki.

 

Nikodem Mrożek, doktor matematyki, jest zawodowo związany z Uniwersytetem Gdańskim i Politechniką Gdańską. Od lat zajmuje się popularyzacją matematyki. Prowadził liczne zajęcia dla młodzieży w ramach programu „Zdolni z Pomorza” oraz spotkania matematyczne w wielu szkołach z Pomorza. Po pracy społecznik, działacz na rzecz praw człowieka oraz podróżnik, który z dziecięcą fascynacją wciąż odkrywa piękno tkwiące w różnorodności naszego świata.

 

„Nauka Mówi” to comiesięczne rozmowy-wywiady z naukowcami, ekspertami i popularyzatorami nauki o jej wpływie na otaczającą nas rzeczywistość, o szansach i możliwościach, jakie kryją się w rozwoju nauki i techniki oraz o zagadnieniach ważnych społecznie. Nagrania publikowane są i dostępne bez ograniczeń na Facebooku i YouTube Hevelianum. Do tej pory gośćmi cyklu byli m.in.: neurobiolog, dr Wojciech Glac, który opowiadał o tym, jak zachowuje się mózg w depresji, Przemysław Staroń, Nauczyciel Roku, tłumaczący, jak ważne są relacje w edukacji, prof. Konacki, który opisywał egzoplanety czy Sebastian Soberski, który tłumaczył działanie radioteleskopów.

 

Wydarzenie jest częścią projektu „SPINaj naukę”, inicjatywy Stowarzyszenia Społeczeństwo i Nauka (SPIN), które współtworzy Hevelianum. Stanowi także część obchodów 410. rocznicy urodzin Jana Heweliusza, patrona Hevelianum, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku.

Projekt jest dofinansowany z Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki” Ministra Edukacji i Nauki.

Patronat medialny: gdansk.pl | trojmiasto.pl | Radio Gdańsk

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

14 marca obchodzimy Dzień Liczby Pi. Z tej okazji będzie można obejrzeć film odsłaniający tajemnice 3.14, a w grupie dyskusyjnej „Uczniowie Heweliusza” na Facebooku zostanie ogłoszony konkurs na matematyczny… wypiek. W języku angielskim bowiem słowa pi oraz pie (ciasto, placek) mają taką samą wymowę, a placki często są okrągłe. Z tego powodu w Dniu Liczby Pi podawanymi daniami są pizza pie (placki pizzy), apple pie i inne podobne ciasta.

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

Matematyka nie musi być nudna, a na pewno nie trzeba jej się bać! Przekonać się można o tym wsiadając do „Matematycznego PoCiągu” – wystawy czasowej Hevelianum, która rusza 6 marca z okazji Święta Matematyki. Na małych i dużych odkrywców czeka też gra detektywistyczna, warsztaty konstruktorskie i obchody Dnia Liczby Pi.

Wystawa czasowa „Matematyczny PoCiąg” to podróż do świata logicznych łamigłówek, zadań i zagadek. Interaktywne stanowiska pozwalają doświadczyć, jak matematyka przenika nasze codzienne życie. Można to sprawdzić w każdy weekend, od 6 do 14 marca, między godz. 10.00 a 18.00. Wystawa odbywa się z okazji Święta Matematyki, które Hevelianum obchodzi przez cały miesiąc. Marzec jest też miesiącem nauki w kalendarzu obchodów 410 rocznicy urodzin Jana Heweliusza, który był nie tylko astronomem, ale też matematykiem.

Wystawę można zwiedzać samodzielnie lub biorąc udział w grze „Detektywistyczny tor przeszkód”. Do rozwiązania jest zagadka nurtująca społeczność pewnego miasta już od ponad 400 lat… Aby ją rozwiązać, trzeba złamać matematyczne szyfry, analizować pozostawione wskazówki i odnajdywać ślady na wystawie.

 

„Detektywistyczny tor przeszkód” – gra na wystawie czasowej „Matematyczny PoCiąg”

Kiedy: sob.-niedz. | 6-28.03 | 10:00, 11:00, 12:00, 13:00, 14:00, 15:00, 16:00

Istnieje możliwość udostępnienia wystawy w dni robocze dla grup szkolnych – po wcześniejszej rezerwacji: edukacja@hevelianum.pl | 58 742 33 52

Czas trwania: ok. 45 min

Grupa docelowa: 9+

Liczba miejsc: 25

Cena: 10 zł (ulgowy), 15 zł (normalny)

AstroCamera to konkurs fotograficzny organizowany przez Hevelianum. Dedykowany jest miłośnikom astronomii i fotografowania. Idea Konkursu narodziła się w 2011 r., który ogłoszony był Rokiem Jana Heweliusza ze względu na jego 400. rocznicę urodzin. Konkurs ogłaszany jest tradycyjnie w dniu urodzin Heweliusza, czyli 28 stycznia.
W konkursie zostały wyróżnione 3 kategorie:

 

Obiekty Głębokiego Nieba –najbardziej wymagająca kategoria, zarówno pod względem używanego sprzętu jak i umiejętności. Należą do niej galaktyki, gromady galaktyk, mgławice czy też gromady gwiazd.

 

Do Obiektów Układu Słonecznego należą wszystkie zjawiska i obiekty znajdujące się w naszym układzie planetarnym, czyli: zaćmienia Słońca, Księżyca, przeloty komet, planety.

 

Astrokrajobraz – kiedy na zdjęciu widoczne jest zjawisko bądź obiekt astronomiczny oraz ziemski krajobraz.

 

Na zgłoszenia czekamy do 30 kwietnia! Szczegóły na stronie konkursu.

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.

Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

 

Czas: 40 minut
Wiek: 8+
Koszt: 10 zł | po zakupieniu biletu, otrzymasz link do połączenia Kup bilet
Sposób połączenia: platforma Zoom

„Nauka Mówi” to comiesięczne rozmowy-wywiady z naukowcami, ekspertami i popularyzatorami nauki o jej wpływie na otaczającą nas rzeczywistość, o szansach i możliwościach, jakie kryją się w rozwoju nauki i techniki oraz o zagadnieniach ważnych społecznie. Nagrania publikowane są i dostępne bez ograniczeń na Facebooku i YouTube Hevelianum. W 2020 roku gośćmi cyklu byli: neurobiolog, dr Wojciech Glac, który opowiadał o tym, jak zachowuje się mózg w depresji, Przemysław Staroń, Nauczyciel Roku, tłumaczący, jak ważne są relacje w edukacji, prof. Maciej Konacki, który opisywał egzoplanety oraz Sebastian Soberski, który tłumaczył działanie radioteleskopów.

 

W związku z tym, że 2021 został ustanowiony Rokiem Stanisława Lema, autora dzieł z gatunku fantastyki naukowej, a Hevelianum koordynuje całoroczne obchody 410. urodzin Jana Heweliusza, słynnego gdańskiego astronoma, tematyka spotkań cyklu „Nauka Mówi” będzie oscylowała wokół astronomii, wiedzy o Kosmosie, technik jego badania, nowych technologii oraz ich wpływu na nasze codzienne życie i przyszłość.

 

W styczniu można było wysłuchać rozmowy z dr. inż. Tomaszem Zawistowskim, odpowiedzialnym m.in. za projekt umieszczenia na orbicie polskich satelitów naukowych, Lema i Heweliusza. Gościem lutowego odcinka będzie prof. Andrzej Niedzielski z Centrum Astronomii UMK, który opowie o Solaris i Pirx.

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu.
Sprawdź położenie Słońca i przekonaj się, jaki astronomiczny znak zodiaku dominuje obecnie na niebie. W trakcie pokazu można zadawać pytania i dyskutować z prowadzącym.

Dzień Nauki Polskiej, czyli święto państwowe poświęcone upamiętnieniu dokonań polskich naukowców i ich dążeń do poznania prawdy. W Hevelianum postanowiliśmy uczcić ten dzień prezentując szerokiej publiczności dokonania młodych polskich naukowców. W ramach cyklu krótkich prezentacji on-line pn. Młoda Polska Nauka, przedstawimy ich pasje, naukowe cele oraz osiągnięcia. Chcemy skoncentrować się na teraźniejszych dokonaniach, młodej kadry naukowej, jednocześnie zaglądając w przyszłość nauki polskiej

AstroCamera to konkurs fotograficzny organizowany przez Hevelianum. Dedykowany jest miłośnikom astronomii i fotografowania. Idea Konkursu narodziła się w 2011 r., który ogłoszony był Rokiem Jana Heweliusza ze względu na jego 400. rocznicę urodzin. Konkurs ogłaszany jest tradycyjnie w dniu urodzin Heweliusza, czyli 28 stycznia.
W konkursie zostały wyróżnione 3 kategorie:

 

Obiekty Głębokiego Nieba –najbardziej wymagająca kategoria, zarówno pod względem używanego sprzętu jak i umiejętności. Należą do niej galaktyki, gromady galaktyk, mgławice czy też gromady gwiazd.

 

Do Obiektów Układu Słonecznego należą wszystkie zjawiska i obiekty znajdujące się w naszym układzie planetarnym, czyli: zaćmienia Słońca, Księżyca, przeloty komet, planety.

 

Astrokrajobraz – kiedy na zdjęciu widoczne jest zjawisko bądź obiekt astronomiczny oraz ziemski krajobraz.

 

Na zgłoszenia czekamy do 30 kwietnia! Szczegóły na stronie konkursu.

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu. Odszukane zostanie położenie Słońca i rządzący obecnie na niebie astronomiczny znak zodiaku.

Pokaz nocnego nieba z prezentacją aktualnych wydarzeń w astronomii i obiektów możliwych do zobaczenia na nocnym niebie w danym miesiącu. Odszukane zostanie położenie Słońca i rządzący obecnie na niebie astronomiczny znak zodiaku.

AstroCamera to konkurs fotograficzny organizowany przez Hevelianum. Dedykowany jest miłośnikom astronomii i fotografowania. Idea Konkursu narodziła się w 2011 r., który ogłoszony był Rokiem Jana Heweliusza ze względu na jego 400. rocznicę urodzin. Konkurs ogłaszany jest tradycyjnie w dniu urodzin Heweliusza, czyli 28 stycznia.
W konkursie zostały wyróżnione 3 kategorie:

 

Obiekty Głębokiego Nieba –najbardziej wymagająca kategoria, zarówno pod względem używanego sprzętu jak i umiejętności. Należą do niej galaktyki, gromady galaktyk, mgławice czy też gromady gwiazd.

 

Do Obiektów Układu Słonecznego należą wszystkie zjawiska i obiekty znajdujące się w naszym układzie planetarnym, czyli: zaćmienia Słońca, Księżyca, przeloty komet, planety.

 

Astrokrajobraz – kiedy na zdjęciu widoczne jest zjawisko bądź obiekt astronomiczny oraz ziemski krajobraz.

 

Na zgłoszenia czekamy do 30 kwietnia! Szczegóły na stronie konkursu.

Inauguracja obchodów 410. urodzin Jana Heweliusza, patrona Hevelianum. Ze studia wideo na Górze Gradowej popłyną życzenia dla jubilata, zostanie zaprezentowany film z przyjęcia urodzinowego i ogłoszony challenge dla wszystkich, którzy chcieliby pozdrowić Heweliusza. Tradycyjnie, co roku, w urodziny wielkiego astronoma, Hevelianum ogłasza start międzynarodowego konkursu astrofotograficznego AstroCamera. Nie inaczej będzie i tym razem.

Galeria

Cała przyjemnośćw odkrywaniu!